Блекаут

31 May 2017

Рушењето на Скопје 2014 ќе отвори нови работни места

Некој сакал да владее мафија што нема да оди на робија.

Рушењето на #Скопје2014 ќе го поттикне туризмот, ќе овозможи нови приходи за државата и граѓаните, како и отворање нови работни места.

Германците до ден денес, скоро три децении по рушењето на Берлинскиот ѕид, продаваат негови парчиња како сувенири. Со сертификат за автентичност - и не се баш ефтини. 

Пресметајте колку само сувенири ќе се направат со материјалот од градбите кои ја симболизираат корупцијата и аздисаноста на режимот на Груевски! А сертификатите да ги потпишуваат токму лицата за кои ќе се докаже дека биле дел од коруптивната шема. Како дел од нивните затворски казни да се вработат во сувернирниците, со своја рака да ги даваат на муштериите. Парче стиропор чиј материјал не вреди ни денар, но со сертификат за автентичност потпишан лично од Груевски ќе може да се продава за мин. 10 евра - колекционерски примерок.

За преместување споменици, нека се направи референдум на ниво на држава. На гласачкото ливче нека се наредат сите споменици, со нивната цена на чинење, одржување и преместување. Секој граѓанин нека има можност да одбере под а, б, в (како на екстерно) дали сака споменикот да се уништи, да се пренесе во неговата општина (за Центар да останат кај што се) или пак да се пренесе во посебен парк како што имаат направено Унгарците. Тие најзабеганите споменици од комунизмот ги имаат ставено во ткн. Мементо парк, кој сега претставува една од туристичките атракции на Будимпешта. Еве на пример, во Пеленица, Дељадровце - таму ионака ги носат децата на екскурзии. Нека заживее руралната средина, ќе се направи инфраструктура да го прими напловот и на странски туристи.

Само прекинувањето на трошењето за одржување, поправки на фушерајот, ангажирање на СГС и слични фирми да ги чуваат, струја, вода, кмичење на костимирани млади лица, чистење измет од птици ќе ни заштеди стотици илјади евра од #нашитеПари годишно.

А најважно е, како што рече Југослав, симболичкиот аспект. Присуството на спомениците, како и незаконски направените графити со имиња на политички партии, создаваат впечаток на моќ на нивните автори. Скопје 2014 е симбол на моќта на ВМРО да прават што сакаат.

СДСМ и коалицијата мора да сфатат дека потценувањето на историското и симболичкото овозможи ВМРО-ДПМНЕ да го пополнат тој простор. Но не смее да ги имитираат и да се подлизуваат на нивните гласачи. Ако стварно сакаат да се смени нешто, и да спречат одлив на нови 5 милијарди евра од џебовите на нашите деца и внуци, рушењето на Скопје 2014 е прва превентивна мерка за спречување на враќањето на груевистите или некаква нивна копија.

Мора да се направи темелна ревизија и _сите_ градби за кои ќе се докаже и трошка корупција да се отстранат. Оти во спротивно се легитимира корупцијата. Да, ќе чини пари, но ќе платиме многу поскапа цена ако на финта АПП (ako prođe - prođe) се остави да тлее популизмот и евентуално да се врати.

Има многу начини да се заштеди. Градежните фирми за кои ќе се докаже дека биле вклучени во коруптивни зделки да може да го вратат дел од долгот во натура, преку обезбедување услуги за рушење на нивни трошок.

Важен е и аспектот на безбедноста. Колку од зградите се без технички прием, или на принцип АПП? Дали барокните фасади се запалливи? Во Баку, Азербеџан, каде исто така диктаторот „разубавува“ има многу пожари баш поради новите фасади. Дали во сите згради се почитувани правила за заштита? На пример тесната зграда врз паркчето до Бристол нема степеници, само лифтови. Како е предвидено да се симнуваат луѓето од горните катови во случај на пожар или земјотрес? Колку зградите изградени во заштитниот појас на Вардар и во неговото корито ја зголемуваат опасноста од поплави?

Наша должност како родители и старатели е да ја намалиме можноста нашите деца да ги тргаат нашите маки или да се изложени на уште поголеми ризици.

Ако се согласувате, споделете го постов и при тоа тагнете ги вашите френдови што се политичари, пратеници, јавни личности.

21 May 2017

„Приказната на робинката“ (односно слугинката) од Маргарет Атвуд во Македонија



Дали знаевте дека на ХБО (HBO Makedonija) може да ја гледате телевизиската адаптација на „Приказната на робинката“* од Маргарет Атвуд**?

  Првата епизода е многу ветувачка. Се работи за еден вид десничарска утопија во која секој си го знае местото, а нема место за неистомисленици, ЛГБТ-луѓе и научници. Примарна улога на жените е да им служат на мажите и да раѓаат деца. Нешто како крајна фаза на груевизмот, откако би постигнале апсолутна власт. Особено интересен беше описот на претворањето на жртвите на системот во соучесници, преку канализирање на нивната негативна енергија (страв, омраза, фрустрации) со присилување да учествуваат во линчување на „непријатели“.



Сите досегашни епизоди ги има во видеотека. Препорачувам гледање во женско друштво и со разговор околу импликациите, особено за родители со ќерки.

Книгата е од 1985. a кај нас е преведена во 2016. Го немам прочитано македонскиот превод, ако сте го прочитале кажете дали е квалитетен.

Атвуд беше минатата година во Македонија, на Струшките вечери на поезијата, но ниту имаше најава што ќе овозможи поврзување со локалната заедница љубители на научна фантастика, ниту видов некаква јавна дискусија за поврзување на нејзиното најпознато дело со современиот македонски контекст...

За преводот на насловот

* Оригиналниот наслов е „Handmaiden's tale“. Зборот хендмејден е поблага форма на робинка, кај нас низ историјата почесто се преведувал како слугинка (слушкиња на српски) и се однесува на лице кое е како лична помошничка (personal assistant) на господарка. Не секогаш биле робинки, на пример во случај на кралици ваква улога вршеле благороднички - дворски дами. Во машка форма, на пример, во „Господар на прстените“ таква улога ја има Сем кон Фродо. Модерна алтернатива е дури и куќна помошничка.

Со оглед на тоа што зборот во делото на Атвуд е пренесен во библиска смисла, како референца на користење слугинки/робинки како сурогат мајки во ситуации кога господарката (првата жена на господарот) не може да роди деца, можеби преведувачите требало прво да видат како е преведено во Библијата на македонски. Таму зборот е „слугинка“.

Споредете со Стар завет, Прва книга Мојсеева (Битие), 16.3.: 
„И така, откако Аврам преседе десет години во земјата Хананска, Сара, жената Аврамова, ја зеде слугинката своја, Египтјанката Агара, и му ја даде на мажот свој Аврама за жена.“

10 October 2016

Анджеј Вајда и „Човекот од железо“

Денес дознав дека починал полскиот режисер Анджеј Вајда (1926-2016), чии филмови ми оставија голем впечаток како дете, особено „Каналот“, за антифашистичкото востание во Варшава 1944.

Една епизода од неговиот живот ми се чини особено важна како поука за уметниците во време на турбулентни премрежја и тоталитарни тенденции.

Помалку од година дена после првиот голем штрајк на движењето „Солидарност“ (1980), Анджеј Вајда го има направено филмот „Човек од железо“ (1981) кој набргу по објавувањето, со заострувањето на диктатурата, бил забранет во Полска.

Плакати за „Човек од железо“ на француски, српски и полски.


Филмот добил „Златна палма“ на Фестивалот во Кан истата година. Наградата се чува во музејот на „Солидарност“ во Гданск, заедно со плакати за филмот од целиот свет, меѓу кои и од СФРЈ.

„Златната палма“ доделена на Анджеј Вајда за „Човек од железо“ во 1981. 

19 September 2016

Првата светска војна во Македонија е табу-тема


Стогодишнината од Првата светска војна (1914-1918), односно периодот 2014-2018 година на ниво на Европа се користи како повод за потсетување (remembrance) на ужасите на модерното тотално војување и како основ за нови форми на помирување и поврзување меѓу земјите учеснички - страдалнички.

Историјата како учителка на животот, а не како слугинка на пропагандата.



Освен нашиов регион. Особено не во Македонија, земја во која идол на владетелот е неформален шеф на бугарското воено разузнавање, кој бил од истото село како прадедо му и кој војната ја завршил како воен злосторник на страната на губитниците. Таквиот, кој целиот живот го посветил на други цели и „обединување“ со една соседна земја, додека лажел дека се бори за независна Македонија, во последните неколку години власта го промовира како национален херој. Предочување и испитување на фактите и контроверзите е непожелно, па затоа...

Отворањето широка и искрена, издржана дискусија за Првата светска војна во Македонија е табу-тема.

Политички настани и гестови кои наизглед (пред странците) изгледаат помирително, како комеморации на битки и обнова на споменици од минатото заедно со раководство на соседни земји, се протнуваат реда ради. Испаѓа дека тие случувања се повеќе во функција на пропагандата за интерна употреба на режимите во тие земји. Поради лицемерието на истовременото ширење омраза кон тие нации во земјава таквите настани неофицијално се користат за разгорување етничка нетрпеливост меѓу нашите граѓани.


Неопходно е да го смениме ова. Сакале или не, нашите директни предци биле опфатени со Првата светска војна на сите можни начини. Нашата земја била едно од главните боишта. Дури и да не сме биле, таа војна е дел од историјата на континентот и на заедницата кон која повеќето од нас имаат желба да припаѓаме.

21 December 2015

Добро е да се споделуваат сопствени фотки од протести - и селфи и туѓи

Пак ‪#‎НеСеДише‬ во ‪#‎Скопје‬. Затоа - следниот протест треба да сме помногубројни!

Океј, кога сите што беа вчера на протестот против загадувањето во Скопје би објавиле свое селфи од лице место или фотка на која што се пронашле, веројатно и би се нарушил впечатокот дека беа „само шака луѓе“.

Пред Град Скопје сретнав многу пријатели и познаници, но уште повеќе од нив што не ги сретнав таму ги видов на ретките снимки од настанот вечерта на некои од вестите.

Очекувавме повеќе сограѓани, но во ситуација на „спирала на молкот“ секогаш промената почнува од мало јадро кое одбива да молчи и неправдите не ги прифаќа како „нормални“.

Посрамување на тие што би требало да дојдат но не се појавија преку попување обично не успева, оти директно удира на најчовечката особина - суетата. Затоа мислам дека е подобро кога (како беше она со песните) ...Фејсбук „да го поплавиме“ со позитивни примери на најосновно граѓанско учество, наспроти малограѓанските критизерства од типот ’види ја отишла на протест позерски направила селфи‘ (со цел да се оправда сопствената пасивност). Такво селфи во земја во која министри ти се закануваат дека ќе изгубиш работа заради еден лајк е чин на лична и граѓанска храброст.

И тоа не само на денот на протестот, туку и во деновите после него (како денес), како и во деновите пред следниот протест.


#НеСеДише

Ако не си направивте селфи (како мене - сега ми е криво) побарајте се на фотките или по видеата од настанот што други ги направиле, па постирајте ги нив. На пример од галеријата на Ванчо Џамбаски која е објавена под лиценцата Криејтив комонс, што дава дозвола за споделување под услов да го наведете изворот, односно авторот...

Секако ставајте и линк до изворот ако издвоите посебни фотографии, а и не го заборавајте хаштагот или хаштаговите.

Споделете го статусов ако се согласувате.

08 November 2015

Рисот е едно од ретките преживеани предисториски животни

Рисот е еден од ретките европски животински видови што има „преживеано“ од предисторијата до денес... Тоа што во Македонија сè уште имаме зачувано неколку живи единки е неизмерно богатство не само за државата, туку за планетата.

Препариран рис.

На тоа ме потсети посетата на изложбата за неандерталците во Музејот на Нормандија во Каен, со одлични реконструкции.



Препарирани лав, мамут и рогови од џиновски елен (megaloceros).

Препарирана куна, рунест носорог и рис.
Можеби не може да ги вратиме меѓу нас мамутите, пештерските лавови, џиновските елени и рунестите носорози, но рисовите не се истребени. А ги истребуваме ако им го земаме животниот простор.

Затоа ги поддржувам напорите на Охрид С.О.С., да го зачуваат биодиверзитетот во ‪‎Македонија‬, и препорачувам да ги споделувате нивните содржини што е можно повеќе, како на Фејсбук така и на Твитер.

Прв чекор во борбата против узурпацијата на нашите национални паркови, како Маврово и Галичица, е да се зборува повеќе за тоа.

Ве молиме, не ги пипајте животните!

16 September 2015

Зошто има многу млади мажи меѓу бегалците од Сирија?

„Вратете ги нашите синови!“ - се сеќавате на протестите на мајките од Македонија кои не даваа нивните деца да бидат регрутирани во ЈНА за да ги водат војните на Милошевиќ?

Одамна беше, кон 1990 година, голем број на корисниците на Фејсбук од Македонија не беа ни родени тогаш. И не знаат што значи другар ти од маало да биде заглавен во Вуковар, на пример.

Прашајте се ако сте се родиле случајно во Сирија дали би сакале вие или вашиот син да биде регрутиран во армијата водена од диктаторот Асад, или пак да биде регрутиран од „Исламската држава“, или пак да биде регрутиран од некоја од десетиците други паравоените формации што владеат со делови од Сирија?

Една од теориите на заговор кои се дел од пропагандата против бегалците е дака меѓу нив има многу млади мажи на возраст која е најпогодна за воена служба, па спремаат некаква си инвазија.

И кога таквиот млад маж би бегал од присилна регрутација, дали би останал во бегалски камп во соседна земја која е на некој начин инволвирана во конфликтите, каде во најголем дел владее и локална диктатура и каде бегалските кампови се на дофат на горенаведените, или би се обидувал да отиде на побезбедно место..? Ми изгледа логично што одат во Западна Европа каде што животот не им е загрозен и имаат какви-такви шанси на други полиња.

02 July 2015

Дали Скопје 2014 укажува дека востанијатата од XIX век не успеале поради дефект на оружјето?

Со Скопје 2014 навистина сè е можно. Еве видете на пример како му клапнал пиштолот на Димитар Поп-Георгиев Беровски од барељефот „со соборците“ под еден од лавовите на мостот „Гоце Делчев“ - најблискиот до поштата.

Скопје 2014 го скрнави споменот на херојот преку приказ со омлитавен пиштол.
Син ми претпоставуваше дека ако пукне со ваков пиштол, куршумот ќе му отиде во земја. Додека јас, со моето скромно познавање од областа на воена техника, мислам дека би му експлодирал во рака.

Немам чуено до сега дека излиена бронза се топи сама од себе како сладолед, па дури и на жешките температури карактеристични за скопските лета. Бронзени споменици биле дигани и на многу пожешки и посончеви места, без да се искривоколчи нивното значење поради фушерај. Можеби има нешто во сомневањето на босанскиот уметник Дамир Никшиќ, кој во оваа репортажа за Скопје укажува дека под слојот на бронза можеби се користеле и некои други материјали.



29 May 2015

Хитлер ја објаснува неговата архитектонска визија во април 1945 г.

Делче од филмот „Падот на Хитлер" во кое фирерот ја објаснува визијата преку целосно архитектонско и „уметничко" преуредување на Берлин да влијае на народот.

Повеќе информации за нацистичката уметност: Уметност_на_Третиот_Рајх

...и Хитлеровиот план да го преуреди Берлин „Welthauptstadt_Germania

Генијалната изведба на Бруно Ганц: Downfall (2004).


 
„Значи, Шпеер, има и предности бомбардирањево на нашите градови.“


Полесно се расчистуваат урнатините, отколку самите да ги уништиме.

Кога ќе ја добиеме војната, изградбата ќе оди брзо.

Поминавме илјадници часови со овие прекрасни нацрти.

Вие сте голем гениј, Шпеер.

Сепак, само јас и вие знаеме дека Третиот Рајх е незамислив...

...ако има само стоковни куќи и фабрики, облакодери и хотели.

Овој Трет Рајх ќе биде ризница на уметност и култура.


...која ќе трае илјадници години.
 
Ги гледаме античките градови пред нас, Акрополот...


Градовите на средновековието. Нивните катедрали.
И знаеме дека на луѓето им треба нешто такво.
Да, Шпеер...

Тоа беше мојата визија.

И уште ме држи!

Какви се тие „панел-дискусии“ со по еден учесник?

Убавините на вмровскиот новоговор:

Во нормалниот свет, панел-дискусија (анг. panel-discussion) е кога неколку панелисти дискутираат на дадена тема, како во слободарскиот камп пред Влада.

Пример за панел-дискусија, одржана на 25.05.2015. на тема
„Каква Македонија сакаме по излезот од политичката криза?“ 
Фото: Ванчо Џамбаски

 Во контра-кампот пред Собрание, под „панел дискусија“ подразбираат кога еден говорник им држи говор на присутните „чувари на демократијата“.

Новокомпонирана „панел-дискусија“,
со еден учесник, 28.05.2015.
 Целиот пропаганден пристап на контрапротестите организирани од владеачката партија е исклучително интересен. Ги копираат и извртуваат активностите на граѓанските протести. Почнувајќи од дизајнот на логото, што беше плагијат на лого објавено од поддржувач на протестите, до поставувањето камп, организирање копија на активностите, дури и дизајнот на распоредите... Изгледа забегано, но изгледа поентата е да се збуни народот, па тогаш забеганиот да му остане на збунетиот.

12 May 2015

#Протестирам против полициска бруталност, не против полицајците како луѓе или полицијата како професија

Женски учеснички на протестот на 6 мај 2015 г. со жив ѕид ја штитат полицијата
од провокатори,  спречувајќи ескалација на насилство. Фото: Meta.mk.


Кога протестирам, не протестирам „за“ или „против“ некоја категорија луѓе: Македонци, Албанци, Бошњаци, Срби, Власи.., вмровци, сдсмовци, пожарникари, полицајци, твитерџии, кондураџии...

‪#‎Протестирам‬ затоа што мислам дека не смее во власта да седат криминалци и да ја користат позицијата и моќта за прикривање и вршење злосторства.

Затоа и оние што протестираат против полициска бруталност (општествена појава) ги бранат  и полицајците (луѓето, нивни браќа и сестри).

(Колку од „големите“ „патриоти“ што ги клеветат протестите го изложиле своето тело, своето здравје и живот да заштитат било кој друг? Насилниците-провокатори фрлаа со стаклени шишиња, некои од луѓето од живиот ѕид беа повредени од удар во глава, во око.)

Сакам Македонија да биде нормална држава во која е нормално да се спроведе истрага кога и најмоќниот е фатен во криминал, а не феудален пашалак во кој мафијашката врхушка од „незаменливи“ може буквално да прави што сака, да си игра со животите и судбините на два милиони смртници. И кога институциите се окупирани, должност на граѓанинот е да востане, а не повеќето од нивните жртви кукавички да се прават наудрени.

Има разлика меѓу граѓани и поданици.

Каква улога им оставаш на своите деца?

08 May 2015

Дали Македонија е во воена состојба?

Веќе неколку дена полицијата го ограничува правото не само на протест, туку и на движење низ делови на центарот на Скопје.

Устав на Република Македонија, Член 21:
„Граѓаните имаат право мирно да се собираат и да изразуваат јавен протест без претходно пријавување и без посебна дозвола.
Користењето на ова право може да биде ограничено само во услови на воена и вонредна состојба.“
Блокада на бул. Илинден и бул. Св. Климент Охридски, 07.05.2015.

  • Врз основа на кое законско овластување и чива наредба полицијата има блокирано неколку скопски булевари и не дава „пиле да прелета“? 
  • Дали претседателот или друг висок државен функционер има издадено указ со кој е прогласена воена или вонредна состојба?

25 March 2015

Препорака во врска со известување за ‪#‎бомба‬ и ‪#‎тиктактиктак‬

„Приватизирале државно земјиште што припаѓа на сите граѓани - за да си изгради шефот хациенда или замок...“
или
„Заграбиле парк-шума каде што веќе нема да смееме да се шетаме, оти ја претвориле во приватна прчија, негов личен имот...“
оти звучи поразбирливо од...
„Промена на ГУП и ДУП за пренамена на зелен појас...“
Ова последново на обичен граѓанин, особено помлад, не му значи ништо, само куп бирократски кратенки. И затоа е лесно да се релативизира.

Скица на дотичниот имот. Фото: МЕТА.мк

17 February 2015

Корумпираното судство во приказна од Марко Цепенков

Чоекот што имал од царот ферман да тепа луѓе

Во некој град отвориле муабет во некое каве неколцина чорбаџии помеѓу себе за кадијата во тој град дали зема рушвет. Поецината велеле оти не било возможно тој кадија да земат рушвет, а еден велел оти чоек да отепат стред чаршија и апс да не влези, ако даит рушвет на кадијата. Ѝ накренале зборојте, што дури најпосле ја донесле работата за да се степаат тој што велел оти кадијата зема рушвет со еден друг чоек што велел оти не зема кадијата рушвет. Првио бил многу јак и многу побогат од другиот и беше го тепал многу лошо со нозе, беше го газил до газење, пред целото каве. Откоа му се натепал богатиот, беше си ватил напреку, а тепаниот отишол на кадија и сторил давија. На часот кадијата беше пуштил музурот по тепачот да го викат за да го судит.

 - Оди кажи му на кадијата - му рекол тепачот на музурот - оти јас имам ферман од царот, со четириесе бентои, да тепам луѓе стред чаршија, така абер да имат. Да за утре можам да дојдам, и сега си имам работа, така поздрави го!

 Отрчал музурот кај кадијата и му кажал оти чоеко имал ферман да тепа луѓе стред чаршија. Коа чу кадијата тие зборои од музурат што му ѝ кажал, малку како да се уверил, ама и како да му притекнало оти рушвет ќе му давал чоеко, чунки разбрал оти бил многу богат.

 Утрото собрал кадијата мезличот и пуштил пак музурот да го викат тепачот, чунки тепаниот не му се истаал од вратата. Дошол тепачот и влегол кај кадијата, та застанал од десната страна, а тепаниот од левата страна.

 - Ти, чорбаџи, треба да застаниш од левата страна - му рекол на тепачот - а другиот чорбаџија што чинит давија да застанит оддесно, чунки таков ет усулот.

 - Вистина така је, кади ефенди - му рекол тепачот - иљаќим јас сум ферманлија, да затоа ќе стојам оддесно.

 - Ја дај да го видам ферманот - му рекол кадијата - што го имаш како ти пишуат.

 Веднаш беше извадил тепачот едно тевтерче од пазуа, завиткано во три мушами еднонадруго и му го подал на кадијата. Го зел кадијата тевтерчето в раце, гледат - многу му дотежнало, се сетил има нешто пари внатре, со усул му ѝ одвиткал трите мушами и отворил првио лис, кога гледат - една мека мамудија залепена, тогај се сетил оти рушвет му давал чорбаџијата со маривет, арно ама кадијата и тој не бил подолен во таквие маривети од чорбаџијата. Ватил кадијата ѓоа да пеит во фермано, од бентоите што биле внатре, молчејќи ѓоа го пеал, само со рилките мрдал и со глаата покажуал ѓоам пеел од бентоите и се чудел; така сите лисја од тевтерчето беше ѝ превртел и беше ѝ препеал ѓоа. Коа ’и преброил алт’ните, токмо четириесет беа биле. Го затворил тевтерчето и го бакна кадијата, та го кладе на глаа за голема чес да му стори и го завитка во трите мушами, та си го кладе в пазуа.

 - Еќикат, чорбаџи, си имал ферман од царот - му рекол на тепачот - ем тамам се четириесет бентои; Види вамо, чорбаџи - се свртел од кај тепаниот - шуќур што не те отепал наместо овој чорбаџија, чунки со овој ферман што го имал овој чорбаџија и мене да ме тепа, нема што да чинам, толку сет салам бентоите што сет пишани внатре, со турата од царот. Ем слушајте вамо и вие, мезлич-алаари - му рекол на мезличот - еве елли јашана сторив и он јаша кадија кај сум, нелер фермани сум видел, иља ваков ферман до рака не ми дошло. Фермано, чорбаџи - му рекол на тепачот - ќе остани вечерва кај мене за да му сторам кати во големиот тевтер и да му удрам муурот. Ај ој си и ти, чорбаџи, лекуј се со кромид и сол, кај што имаш модриње и чини доа оти те остаил жив овој чорбаџија. И уште еднаш со него со инат да не се заваќаш.

 Коа чу тие зборои тепаниот од кадијата, си свил опашката в газ и си излегол од мевќемето надвор. Тепаниот тепан, страменио страмен отишол и никому ништо, само на тепанио му отекол газо и му се зацрвил вратот.
Османлиски лири. Фото: Википедија.


Марко К. Цепенков. Македонски народни умотворби во десет книги, второ издание. Книга петта: Народни приказни - реалистични приказни. 378, Чоекот што имал од царот ферман да тепа луѓе. стр. 356-366. Македонска книга, Институт за фолклор. Скопје (1980).

02 January 2015

Човекот што го измамил Нерон...

Од „Аналите“ на Такит (лат. Tacitus) книга XVI, напишана 109 г.н.е. (анг. The Annals), за случувањата во 65-66 година:

Судбината наскоро направи будала од Нерон, благодарение на неговата суета и ветувањата што му ги даде некојси Цезелиј Бас, по потекло Картагинец. Тој човек со луда фантазија поверувал во еден свој сон како да е жива вистина, и го самоуверено го претставил како остварлива визија. Потоа отпловил за Рим и со помош на пари обезбедил царот да го прими и раскажал како на својот имот открил една пештера со огромна длабочина во која имало купишта злато, и тоа нековано, туку безоблични маси излиени во старо време. Всушност, тој рекол дека таму лежат тешки златни шипки, а на другата страна на пештерата се подигнати столбови од злато; големо азно, скриено со векови, кое ќе го зголеми денешното богатство. Зборувал дека благото мора да го имала скриено Феничанката Дидона, откако избегала од Тир и ја основала Картагина, од страв новиот град да не потоне во неморал од преголемото изобилство пари, или дека кралевите на Нумидија, кои веќе беа непријателски расположени од други причини, би можеле да ги поттикне на војна алчноста за злато.

Слушајќи го ова, Нерон, без да провери дали авторот или приказната воопшто заслужуваат доверба, ниту пак да прати некого да испита дали е точно тоа што го дознал, и самиот уште повеќе ја надувал приказната, па пратил луѓе да му го донесат богатството, како тоа само да стои и да го чека. Им даде триреми и екипаж посебно одбран да обезбеди брзина.  Во тие денови, само за тоа се зборувало меѓу народот, кој поверувал, додека паметните луѓе зборувале поинаку. Во исто време по втор пат беа прославувани и петгодишните игри, па ораторите од оваа приказна направија главна рема на своите говори во слава на царот. „Не само што...“ - велеа тие - „под неговата власт растат обичните насади со плодни жетви, се добива злато од рудниците, туку земјата сега ни отвора нов бериќет и боговите нему му отвораат нови ризници со готово богатство.“ На измислување такви и слични ласкања тие ги трошеа својата речитост и своето подлизурство, сигурни дека Нерон ќе им поверува.“
Паричка што го прикажува Нерон како дели донации.
Извор: CNG/Википедија
„Расипништвото во меѓувреме се зголемуваше, засилено од  нереалната надеж, па императорот ги трошеше старите богатства кои инаку ќе потраеја повеќе години. Тој дури и даваше и премногу од овој извор, додека очекувањето на тие нови богатства беше една од причините за осиромашување на државата. А Бас навистина си го имаше прекопано имотот и сакаше да копа и во соседоството, упорно тврдејќи дека на ова или на она место е ветената пештера. По него не одеа само војниците, туку и маса селани кои служеа како работна сила. Најпосле тој и самиот стана свесен за својата залуденост, па почна да се чуди бидејќи наводно до тогаш сите соништа му се остварувале, па ова било прв пат да биде излажан. За да избегне срамота и мачење, тој се самоубил. Некои писатели велат дека бил фрлен во зандана, а потоа пуштен откако му бил одземен сиот имот наместо привидното царско благо.“

На цитатов наидов благодарение на стрипот со Марти Мистерија „Дидонино благо“ (Моралес, Кардинале, Орланди). 

29 December 2014

Македонија поздравена од вселената (од @AstroSamantha)

Граѓани и граѓанки на ‪#‎Македонија‬, можеби не знаевте (дека ви сервираа многу поважни вести деновиве), но вчера лично нè поздрави астронаутката Саманта Кристофорети. Оваа „Европјанка со италијанско државјанство“ моментално живее и работи на Меѓународната вселенска станица како дел од вселенската програма на ЕУ.
Би било убаво да го пренесете поздравот од астронауткава (да, жена-космонаут, што би се рекло по старомодно) до вашите деца, особено ако се женски. Да знаат до кај може да стигнат, ако не се помират со нашево status quo.

Ова чисто да се потсетиме во кој век живее Европа - XXI, додека нас нè бутаат во XIX, барокниот XVII, Мрачниот Среден, па до III пне. итн. сè до „македонскиот неолит“.

21 December 2014

Прв приоритет на нацистичката пропаганда бил да го претстави Хитлер како економски гениј

Раширена заблуда е дека Хитлер „ја оправил“ економијата во Германија. Тоа е траен резултат на тоа што прв приоритет на нацистичката пропаганда во која биле впрегнати сите ресурси на заробената држава била да го претстават фирероот како економски гениј.

Вистината е дека нацистичка Германија живеела „на кредит“, а почетниот прилив на пари не бил од создадена нова вредност, туку од заеми, а потоа, од грабежи - прво од сопствените граѓани, како Евреите и политичките противници (конфискација на имотот), потоа преку освојувачки војни и воведување буквално ропство, при што државата била најголемиот робовладетел. Робовската работна сила се користела и директно од неа и била делегирана на капиталисти кои користеле логораши и воени заробеници во своите фабрики, фарми и други стопански објекти. На окупираните територии воведувале и нови парични единици без покритие, а ги краделе златните резерви. Затоа постојано им требало да освојат нови територии.

Германија кога Хитлер дошол на власт имала невработеност од околу 33%. Нацистите се фалеле дека за неколку години ја намалиле драстично. Некои од мерките биле:
  1. Бришење на жените од евиденција на невработени. Бидејќи според нивната доктрина, „природно“ место за жените е да седи дома и да раѓа повеќе деца. Овие „семејни вредности“ имале одраз и во нивната уметност.
  2. Бришење на „непожелните“ етнички малцинства, како Евреите и Ромите, од евиденцијата на невработени. Тие биле отпуштани од работа, им биле земани бизнисите, ама како граѓани од понизок ред немале право да се пријавуваат во Агенција за вработување. Како „непожелни“ во логорите на смртта биле праќани и луѓето со попреченост.
  3. Бришење од евиденција на сите што биле посочени како „неподобни“, односно „предавници“ - луѓето пратени по логори и затвори по било кој основ, на пример членство или симпатизерство на „погрешна“ политичка партија, вербален деликт, сомнение за хомосексуалност, роднински врски или пријателски односи со членови од (2)... 
  4. Бришење од евиденција на „лојалните граѓани“ кои биле мобилизирани во војска, потребна за освојувачките војни, аншлуси итн. 

Графикон „Невработеноста
кај другите“ (1938)
 Графикон „Социјална помош за
семејствата на војниците“ (1939).

Еве два линка со примери на нацистичка пропаганда во врска со економијата. Од вториот се извадени графиконите со споредби од типот „колку во странство е полошо од кај нас“.
Го препорачувам и написот „Заводливата економија на нацизмот“ од Ѓурѓа Кнежевиќ, објавен на Окно:
„Експропријацијата и продажбата на имотите на Евреите биле фискално-политички цели, и тоа не само за Германија и во 1938 година. Оваа постапка се претворила во модел кој преку окупацијата на другите земји и со воспоствувањето на сателитските држави се извезувал и систематски се користел и во тие земји.“
Да посочам дека на овој аспект од историјата на пропагандата прва ми има укажано Билјана Бејкова.

17 December 2014

In Memoriam: Игор Исаковски

Со Игор се запознав на Информа. Го доживував како своевиден доброќуден Бајрон на неговата генерација поети - посветен и страствен, избувлив и понекогаш мрачен, многу своеглав но и многу принципиелен, а никогаш злонамерен.

Покрај екстровертноста во промовирањето на работите кои му беа важни, беше и на некој начин скромен во својата работливост и не се фалеше самиот себе, туку секогаш ги истакнуваше заслугите на другите членови на тимот или луѓето кои на било кој начин, барем малку, придонеле. Се сеќавам пред да го прави првиот сајт за Блесок малку правевме муабети за ХТМЛ, алатки и слично, и потоа во многу прилики ме споменуваше со благодарност - иако јас само го насочив - а тој си ја заврши целата работа со веб-сајтот.

Ретко се гледавме последниве години, ама сега, кога таа реткост прераснува во бесконечна невозможност за нова средба, сфаќам колку ќе ми недостасуваат макар оние случајни попатни разговори кога ќе го сретнев како го бутка точакот низ скопските уличиња.

И уште не ми се верува. Уште ми доаѓа надеж дека сепак ќе испадне дека жалната вест, сето ова, е некоја реинтерпретација на една од случките во „Том Соер“, дека главниот јунак ќе се појави жив и здрав додека сите ожалостени само погрешно мислат дека загинал.

Го пренесувам соопштението на Метаморфозис по повод смртта на Игор Исаковски.
Тимот на „Метаморфозис“ упатува последен поздрав до Игор Исаковски, нашиот поранешен колега, еден од пионерите на електронското издаваштво во Македонија.
igor-isakovski-2Игор Исаковски беше дел од групата ентузијасти кои во 1998 година ја започнаа иницијативата за формирање на Центарот за електронско издаваштво „Метаморфозис“, кој во 2004 година прерасна во денешната Фондација „Метаморфозис“.
Игор даде исклучителен придонес во развојот на информатичкото општество во Македонија, особено преку Културната институција „Блесок“ и континуираното објавување на првото европско интернет списание за култура и уметност „Блесок - литература и други уметности“. Како поет, издавач, уредник, медиумски работник и промотор тој успеа да го премости јазот кој ја делеше современата македонска литература од дигиталниот свет, а преку преводи и други видови соработка да ја одржуваше жива и поврзаноста со современата светска поезија и проза. Неговото дело беше проткаено со поврзаноста со блузот, во уште една синтеза - на зборовите и музиката -  од која тој знаеше да го извлече и пренесе најдоброто.

12 November 2014

Поинтересната приказна за карикатурите на Ердоган - #erdogancaricature

Дали ова е пример на спин?

1. Режимот Ердоган се обиде да осуди карикатурист на 9 години робија за навреда и клевета на Султанот. При тоа карикатуристи од цел свет почнуваат да објавуваат карикатури од Ердоган дека „сам си го барал“.
2.  Муабетот за Ердоган и карикатурите ги преплавува социјалните медиуми.


„Реџеп Тајип Ердоган одговара на неправедните критики“
- карикатура од Мартин Роусон.

Судот посрамено го ослободува карикатуристот. Муабетите си течат, фрчат карикатури, известувања...

 3. Потоа на Турција ’и текнува да упати дипломатска нота на протест до Германија за карикатура од 2011 година! Личи како мачкање очи и пренасочување на претходниот муабет за Ердоган и карикатурите. Медиумите и кај нас ја лапнале „јадицата“ и пишуваат дека германската карикатура е таа што го навредила Ердогана.
Инаку, на посочената германска карикатура има Турчин иселеник во Германија, а неговото куче е наречено Ердоган (често турско машко име). На времето К-15 кога имаа скеч во кој иселениците во Австралија, чии деца имаат англиски имиња, кучето го имаа наречено Гоце (често македонско машко име) како доказ дека претставниците на дијаспората си ја сакаат матичната земја за нас немаше проблем. 


Би било убаво ако медиумите ја пренесат приказната со објаснение заради кои карикатури точно „збеснал“ Ердоган...

05 November 2014

Три цртани филмови актуелни во Македонија

Неколку цртани филмови може да ви помогнат на децата околу вас да им објасните некои работи од македонското секојдневие.

Демократија наспроти фашизам: Штрумпфски крал

Штрумпфовите се караат меѓу себе кој да биде главен во отсуство на Веле Штрумпф. Еден од нив ја презема власта и со ласкање и разни ветувања гради авторитарен режим. Така, наместо да се грижат за реални проблеми (браната) Штрумпфовите се присилени да му градат велелепна палата на водачот. Веднаш страда и слободата на изразување, шегаџијата Вицко е фрлен в затвор. Една мала група Штрумпфчиња дисиденти почнуваат движење на отпор. Дел се прогонети. Како и кај други диктатури, ситуацијата ескалира до ниво на (граѓанска) војна меѓу жителите на селото... 




Иако е поучен и интересен, цртаниов филм е нецелосна адаптација на одличниот стрип. Во стрипот исто така се обработува темата на предизборната кампања. А кралот не е Текнувало, туку еден друг, полукав Штрумпф популист, што ќе открие дека ако им кажуваш на другите она што сакаат да го чујат...

De Smurführer
 
Забелешка: На француски епизодата се вика „Штрумпфизам“ (Le Schtroumpfissime) а на холандски „Штрумпфовски фирер“ (De Smurführer). 


Даночна политика и придонеси: Робин Худ (од Дизни)

Кукавичкиот, суеверен и размазен лав Принц Џон ја има преземено власта во државата и ги малтретира другите жители со арачи, даноци, казни, глоби и други форми на угнетување. Даноците најтешко ги погодуваат сиромасите, кои не смеат да писнат заради силата на полициско-судскиот апарат составен од волци. Само храбрите дисиденти Робин Худ и Малиот Џон, и нивните јатаци, некои од класни побуди, некои од љубов, се спротиставуваат на страховладата.

Овој цртан филм содржи и опејување на маките на народот притиснат од даноци...



Важно се гради: Пајо Паторот како „голем градител“

Пајо во својот двор си гради макета на град и околина, при што ги уништува вистинските дрвја за да „посади“ вештачки. Тој сака комплетна контрола врз територијата на која се има намерачено и од неа ги брка дотогашните жители - верверичките. Пајо сака да спроведува и социолошки експерименти со цел да го реформира општеството според своите хирови каприци, па во еден момент им дозволува на верверичките да поживеат малку во неговиот свет. Но, не за долго. Решителниот отпор против недостоинствениот третман го тера на компромис.


(Out of Scale, 1951)